Karabük’ün Safranbolu ilçesine bağlı Yörük Köyü’ndeki tarihi çamaşırhane, köy yaşamının izlerini taşıyor.
Köy sakinlerinin anlatımına göre yaklaşık 300–350 yıllık olan yapıda, 12 köşeli yıkama taşı, farklı büyüklükteki durulama kurnaları ve çamaşır yıkama sırasını belirlemek için kullanılan bir yöntem bulunuyor.
Köylüler Çamaşırlarını Burada Yıkıyordu
Evlerde su bulunmadığı eski dönemlerde köylüler, odunlarını ve kazanlarını getirerek çamaşırhanede su ısıtıyor, çamaşırlarını gün boyunca burada yıkıyordu. Yapının 1985 yılına kadar kullanıldığı anlatılıyor. Çamaşırhane, köylülerin bir araya geldiği sosyal alanlardan biri olarak da hatırlanıyor.
Ender Gümüş'ün anlatımlarına göre çamaşırhaneyi yaptıran Bektaşi aile, yıkama taşını 12 İmam’ı simgeleyecek biçimde 12 köşeli tasarladı. Taşın yerden yüksekliği çevresinde farklılık gösteriyor. Bunun, farklı boydaki kişilerin rahatça çamaşır yıkayabilmesi için düşünüldüğü belirtiliyor.
Taşın yüzeyi kenarlardan merkeze doğru eğimli. Böylece yıkama sırasında oluşan kirli su ortaya akıyor ve taşın altındaki kanaldan dışarı çıkıyor. Köy sakinleri, bu düzenin aynı anda çamaşır yıkayan kişilerin kirli sularının birbirine karışmasını önlediğini anlatıyor.
Durulama İçin üç Ayrı Kurna
Yıkamanın ardından çamaşırlar, yapının üç köşesindeki kurnalarda dağdan gelen temiz suyla durulanıyor; daha sonra bahçeye asılarak kurutuluyordu. Kurnaların farklı büyüklükte yapılması, az ve çok miktardaki çamaşır için uygun miktarda su kullanılmasına imkân sağlıyordu.
Anlatılanlara göre dağdan gelen su, geçmişte pişmiş topraktan yapılmış borularla çamaşırhaneye ulaştırılıyordu. Suyu çeşmelere yönlendiren bir taş da sistemin parçasıydı. Yaklaşık 70 yıl önce metal borular kullanılmaya başlanınca bu taş kenara alındı.
Yıkama Sırası Odun Bırakılarak Belirleniyordu
Üç köşede kurna bulunurken dördüncü köşe farklı bir amaçla kullanılıyordu. Köydeki anlatıma göre ertesi gün çamaşır yıkamak isteyenler bu alana birer odun bırakıyordu. 12 odun biriktiğinde ertesi gün için yer kalmadığı anlaşılıyordu. Böylece odunlar, çamaşır yıkama sırasını belirleyen bir işaret görevi görüyordu.
Çamaşırhane, sıcak suya ulaşmanın güç olduğu yıllarda çocukların yıkandığı bir yer olarak da anılıyor. Köyde ayrıca eski bir hamam bulunuyor. Ancak yapıyı anlatan 67 yaşındaki köy sakini Ender Gümüş, hamamın çalıştığı dönemi kendisinin görmediğini, kullanımına ilişkin bilgileri büyüklerinden duyduğunu söylüyor.
Yörük Köyü’nün geçmişine ışık tutan çamaşırhane, suyun kullanımı kadar köylülerin günlük yaşamı nasıl birlikte düzenlediğine ilişkin ayrıntıları da bugüne taşıyor.
