Bugün Karabük’ün gelişen mahallelerinden biri olan Kapullu, geçmişiyle şehrin tarihine farklı bir pencere açıyor. Candaroğulları ve Osmanlı dönemlerine ilişkin tarihi anlatılarda adı geçen Kapullu, Karabük’ün sanayi kentine dönüşümünde de önemli bir yere sahip. Peki, Kapullu'nun tarihi neden önemli ve bu eski yerleşim hakkında henüz bilinmeyen neler var?
Karabük denildiğinde akla ilk olarak 1937 yılında temelleri atılan Demir Çelik Fabrikaları ve Cumhuriyet döneminde yaşanan büyük sanayileşme hamlesi geliyor. Ancak bugünkü Karabük'ün bulunduğu coğrafyanın tarihi, demir çelik fabrikalarının kuruluşundan çok daha eski dönemlere uzanıyor.
Karabük Net Haber'in araştırmasına göre, bu tarihi geçmişin izlerini taşıyan yerleşimlerden biri de bugün Karabük merkezine bağlı mahalle statüsünde bulunan Kapullu.
Bir zamanlar köy olan Kapullu'nun geçmişine ilişkin anlatılar, bölgenin Candaroğulları ve Osmanlılar arasındaki siyasi mücadelelerdeki konumuna işaret ediyor. Akademik çalışmalar ise Kapullu arazilerinin modern Karabük'ün kuruluş ve kentleşme sürecindeki rolünü ortaya koyuyor.
KAPULLU'NUN TARİHİ CANDAROĞULLARINA MI UZANIYOR?
Kapullu'nun geçmişine ilişkin yerel tarih anlatılarında, köyün Candaroğulları döneminde stratejik bir konuma sahip olduğu ileri sürülüyor.
Bu anlatılara göre Candaroğulları, Gerede yönünden gelebilecek Osmanlı kuvvetlerini gözetlemek amacıyla geniş görüş alanına sahip Kapullu'yu tahkim etti ve bölgeye kendilerine bağlı bir topluluk yerleştirdi.
Kapullu'da Candaroğullarına ve Osmanlılara ait vakıfların bulunduğu yönündeki bilgiler de bu anlatının dayanakları arasında gösteriliyor.
Ancak burada önemli bir ayrıntı bulunuyor. Kapullu'nun askeri gözetleme noktası olarak kullanıldığına ilişkin anlatılar, ulaşılabilen kaynaklarda doğrudan bir arşiv belgesi veya arkeolojik bulguyla kesin olarak doğrulanmış değil.
Bununla birlikte bölgenin Candaroğulları ve Osmanlılar arasındaki mücadelelere sahne olduğu tarihi kaynaklarla destekleniyor.
Karabük Valiliğinin tarihi bilgilerinde, Candaroğlu Süleyman Paşa'nın 1326 yılında Safranbolu'yu egemenliği altına aldığı belirtiliyor. Bölgenin sonraki yıllarda Osmanlılarla Candaroğulları arasında el değiştirmesi, Kapullu'ya ilişkin tarihi anlatıların araştırılmasını daha da önemli hale getiriyor.
OSMANLI VAKIF KAYITLARI TARİHE IŞIK TUTABİLİR
Kapullu'nun tarihini araştırırken üzerinde durulması gereken konuların başında Osmanlı dönemi vakıf kayıtları geliyor.
Tarihçi Kenan Ziya Taş'ın 16. Yüzyılda Safranbolu İdari Yapısı ve Vakıfları başlıklı çalışmasında, bölgedeki Candaroğulları ve Osmanlı hâkimiyetini anlamak açısından vakıf ve tahrir defterlerinin taşıdığı öneme dikkat çekiliyor.
Çalışmada, Taraklıborlu'ya bağlı Karabük köyündeki Arif Şeyh vakfına ilişkin Candaroğulları dönemine uzanan bir kayıt da ele alınıyor.
Bu kayıt doğrudan Kapullu'ya ait olmamakla birlikte, bugünkü Karabük çevresinde Candaroğulları döneminden itibaren vakıf sistemiyle ilişkili yerleşimlerin bulunduğunu göstermesi bakımından önem taşıyor. Vakıflara çevre yerleşim yerlerinden 3 bin akçe gelirken Kapullu'dan 33 bin akçe geliyordu.
Kapullu'da bulunduğu ileri sürülen vakıfların hangi ailelere, yapılara veya arazilere ait olduğunun belirlenmesi ise bölgenin geçmişine ilişkin önemli soruları cevaplandırabilir.
KARABÜK SANAYİ KENTİ OLMADAN ÖNCE KAPULLU VARDI
Kapullu'nun tarihi önemini ortaya koyan en somut bilgilerden biri, Karabük'ün şehirleşme sürecini inceleyen akademik araştırmalarda yer alıyor.
Karabük Üniversitesi akademisyenlerinden Prof. Dr. Ünal Özdemir, Dr. Öğr. Üyesi Muhammed Oral ve araştırmacı İsmail Ünlü tarafından hazırlanan Yeni Bir Devletin Kalkınma Hamlesi: Sanayi Kenti Karabük'ün Kuruluşu ve Kentsel Gelişim Süreci başlıklı çalışmada, Kapullu Köyü'nün modern Karabük'ün gelişimindeki rolüne yer veriliyor.
Araştırmaya göre 1937 yılında Demir Çelik Fabrikalarının kurulmasıyla Karabük hızla büyümeye başladı. Fabrikada görev yapan işçi, memur ve mühendislerin barınma ihtiyacının karşılanması amacıyla yeni yerleşim alanları oluşturuldu.
Bu süreçte Kapullu Köyü de Karabük'ün genişleyen yerleşim alanına dahil edildi. Özellikle 1955-1957 yıllarında Kapullu köyü arazilerinin iskana açılması, şehrin gelişiminde dikkat çeken adımlardan biri oldu.
Bu bilgiler, Kapullu'nun yalnızca geçmişi eskiye uzanan bir köy olmadığını, aynı zamanda sanayi kenti Karabük'ün mekansal gelişimine de katkıda bulunduğunu gösteriyor.
KAPULLU'DAN YENİŞEHİR'E UZANAN KENTLEŞME HİKAYESİ
Kapullu'nun kentleşme tarihindeki konumuna ilişkin önemli bilgiler, Karabük Yenişehir yerleşiminin korunmasını ele alan uluslararası bir akademik çalışmada da bulunuyor.
Çalışmada, Demir Çelik Fabrikalarının kurulmasıyla birlikte fabrika çalışanlarının konut ihtiyacını karşılamak amacıyla Kapullu Köyü arazisinde Yenişehir yerleşiminin oluşturulduğu anlatılıyor.
Bu durum, bugün Karabük'ün Cumhuriyet dönemi şehircilik mirası açısından önemli kabul edilen Yenişehir yerleşiminin geçmişiyle Kapullu arasında doğrudan bir bağlantı bulunduğunu ortaya koyuyor.
Bir başka ifadeyle Kapullu'nun tarihi, yalnızca kendi mahallesinin değil, modern Karabük'ün nasıl kurulduğunun anlaşılması bakımından da önem taşıyor.
KAPULLU’NUN SÖZLÜ TARİHİNDE ÇOBAN DEDE
Kapullu’nun geçmişi, yerleşim ve kentleşme tarihinin yanı sıra kuşaktan kuşağa aktarılan rivayetlerle de şekilleniyor. Bu anlatıların merkezinde ise mahallede manevi bir değer atfedilen Çoban Dede bulunuyor.
Yerel anlatılarda, Karabük merkezde öne çıkan üç türbeden söz ediliyor. Bunlar, halk arasında Karabük’ün kurucusu olarak anılan Bahattin Gazi Hazretleri’nin türbesi, Yenişehir bölgesindeki Sarı Beyler Türbesi ve Kapullu’daki Çoban Dede Türbesi olarak sıralanıyor. Bu nitelendirmeler, yerel hafızada yaşatılan kabul ve anlatılara dayanıyor.
Rivayete göre Kapullu’da yaşayanlar, bahçelerini sulamak için ihtiyaç duydukları suyu yerleşime nasıl ulaştırabileceklerini Çoban Dede’ye danıştı. Bunun üzerine Çoban Dede’nin, “Peşimden gelin” diyerek halkı yanına aldığı, asasını yerde sürükleyerek bir hat çizdiği ve “Allah’ın izniyle gel bakalım mübarek su” dediği anlatılıyor. Mahallede aktarılan bu rivayette, sulama suyunun onun vesilesiyle bahçelere ulaştığına inanılıyor.
Çoban Dede’nin mezarının yerinin belirlenmesine ilişkin de bir başka anlatı bulunuyor. Buna göre yakın dönemde Kapullu sakinlerinden bir kişinin gördüğü rüyanın ardından mezarın bulunduğu yer tespit edilerek düzenlendi.
Türbenin çevresindeki ağaçlarla ilgili anlatılar da yerel hafızada yer tutuyor. Halk arasında, buradaki ağaçları kesmek isteyen bazı kişilerin Çoban Dede tarafından manevi olarak uyarıldığına inanılıyor.
Tarihsel birer olay olarak doğrulanmış olmayan bu rivayetler, Kapullu’nun sözlü kültürünü ve mahalle sakinlerinin geçmişle kurduğu manevi bağı yansıtıyor. Çoban Dede’ye ilişkin anlatıların kaynak kişileriyle birlikte derlenmesi, mahallenin kültürel hafızasının gelecek kuşaklara aktarılmasına katkı sağlayabilir.
2008 YILINDA KÖYDEN MAHALLEYE DÖNÜŞTÜ
Kapullu'nun yakın tarihindeki önemli dönüm noktalarından biri ise 20 Nisan 2008 tarihinde gerçekleştirilen referandum oldu.
1994 ve 2002 yıllarında yapılan referandumlarda belediyeye bağlanmayı kabul etmeyen Kapullu halkı, 2008 yılında üçüncü kez sandık başına gitti.
Dönemin haberlerine göre yaklaşık 3 bin seçmenin bulunduğu Kapullu'da 1.639 kişi oy kullandı. Referandumda 1.002 seçmen mahalle olma yönünde oy verirken 637 seçmen karşı çıktı.
Böylece Kapullu'nun Karabük Belediyesine bağlanarak mahalle olması yönünde karar alındı. Dönemin Belediye Başkanı Hüseyin Erer, referandumun ardından Kapullu'nun Karabük'ün 27'nci mahallesi olduğunu açıkladı.
Bu karar, Kapullu'nun köy kimliğinden şehir yaşamına geçişinin önemli aşamalarından biri olarak kayıtlara geçti.
KAPULLU'NUN TARİHİ NEDEN ÖNEMLİ?
Kapullu'yu tarihi açıdan önemli kılan temel özellik, farklı dönemlerin izlerini bir arada taşıması.
Bir tarafta Candaroğulları ve Osmanlı dönemlerine uzandığı ileri sürülen tarihi geçmiş, diğer tarafta Cumhuriyet'in sanayileşme hamlesiyle yaşanan büyük dönüşüm bulunuyor.
Kapullu'nun geçmişi hakkında yapılacak kapsamlı bir araştırma, Karabük'ün henüz bir sanayi şehri olmadan önce nasıl bir yerleşim yapısına sahip olduğunu anlamaya katkı sağlayabilir.
Bölgenin eski köylerinin birbirleriyle ilişkileri, vakıf arazileri, nüfus hareketleri ve zaman içerisinde değişen idari sınırları, Karabük'ün kent tarihinin daha ayrıntılı şekilde yazılmasına yardımcı olabilir.
KAPULLU'NUN TARİHİ ARAŞTIRILMAYI BEKLİYOR
Karabük'ün sanayi geçmişi kadar sanayi öncesindeki tarihinin de araştırılması ve gelecek kuşaklara aktarılması önem taşıyor.
Kapullu bu açıdan özel bir yere sahip.
Bugün mahalle olarak yaşamını sürdüren Kapullu'nun geçmişinde hangi tarihi olayların yaşandığı, eski yerleşimin sınırları ve bölgede bulunan vakıfların niteliği henüz bütünüyle açıklığa kavuşmuş değil.
Bu nedenle Osmanlı arşiv belgelerinin, vakıf defterlerinin, eski haritaların ve sözlü tarih kaynaklarının bir arada incelenmesi, Kapullu'nun bilinmeyen tarihini ortaya çıkarabilir.
Karabük'ün geçmişi yalnızca Demir Çelik Fabrikalarının kuruluşuyla başlamıyor. Kapullu gibi eski yerleşimler, bu şehrin sanayileşmeden önceki kimliğini anlamak için de önemli ipuçları barındırıyor.
Kapullu'nun tarihini araştırmak, aslında Karabük'ün henüz sanayi kenti olmadan önceki geçmişini araştırmak anlamına geliyor.
