Dünya demir-çelik sektörü tarihi bir dönüşümün eşiğinde ve Avrupa Birliği karbon salımını düşürmek için üretim standartlarını kökten değiştirirken, dev çelik üreticileri milyarlarca dolarlık “Yeşil Çelik” yatırımlarını peş peşe açıklıyor.
Ancak Türkiye’nin ilk ağır sanayi tesisi olan ve Karabük ekonomisinin bel kemiğini oluşturan KARDEMİR A.Ş.’nin, bu dönüşüm karşısında hala somut ve kapsamlı bir yatırım hamlesi ortaya koymaması düşündürürken dikkat de çekiyor.
Karbon ayak izi, yeşil enerji, hidrojen teknolojileri, elektrikli ark ocakları, geri dönüşüm sistemleri ve sürdürülebilir üretim artık dünya çelik sektörünün ana gündemi olurken, KARDEMİR ile ilgili önemli bir soru yüksek sesle sorulmaya başlandı.
“KARDEMİR yeşil çelik dönüşümüne neden hala başlamadı?”
Çelik Dünyayı Taşıyor Ama Dünyayı da Kirletiyor
Çelik bugün, otomotivden savunma sanayine, köprülerden raylı sistemlere, hastanelerden konutlara kadar hayatın her alanında kullanılıyor.
Ancak bu dev sektör aynı zamanda dünyanın en büyük karbon salımını yapan sanayi alanlarından biri.
Küresel verilere göre demir-çelik sektörü:
- Küresel karbon emisyonlarının yaklaşık yüzde 11’inden,
- Sera gazı salımının ise yaklaşık yüzde 7’sinden sorumlu.
Üstelik dünya çelik talebinin 2050 yılına kadar yüzde 30’dan fazla artması bekleniyor.
Bu tablo nedeniyle Paris İklim Anlaşması kapsamında çelik sektörüne “Net Sıfır Karbon” hedefi getirildi. Avrupa Birliği ise Yeşil Mutabakat kapsamında karbon salımı yüksek üretim yapan tesislere ağır ekonomik yaptırımlar hazırlıyor.
Avrupa Kapıya Karbon Vergisi Koyuyor
Avrupa Birliği’nin uygulamaya aldığı “Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması” (SKDM), artık sadece çevre politikası değil doğrudan ekonomik bir yaptırım anlamına geliyor.
Yeni sisteme göre Avrupa’ya ihracat yapan firmalar, üretim sırasında ne kadar karbon salımı yapıyorsa bunun bedelini vergi olarak ödeyecek.
Yani yüksek karbon salımı yapan tesisler daha pahalı üretim yapacak, rekabet gücünü kaybedecek, Avrupa pazarında ciddi dezavantaj yaşayacak ve en üst sıradaki sektörlerin başında da demir-çelik geliyor.
Araştırmalara göre Çin ve Rusya’nın ardından karbon düzenlemesinden Türkiye en fazla etkilenecek üçüncü ülke konumunda.
Dünya Devleri Yatırıma Başladı
Dünyanın önde gelen çelik üreticileri dönüşüm için milyarlarca dolarlık yatırım yapıyor.
Almanya’nın sanayi devi Thyssenkrupp, üretimde yenilenebilir hidrojen kullanımına geçeceğini açıklarken, birçok Avrupa ülkesi elektrikli ark ocakları, yeşil hidrojen ve güneş enerjisi tabanlı üretim sistemlerine yöneldi.
Türkiye’de de bazı özel sektör kuruluşları:
- Çatı tipi GES yatırımları,
- Cüruf geri dönüşüm tesisleri,
- Elektrikli ark ocakları,
- Düşük karbonlu üretim teknolojileri,
- Atık ısı geri kazanım sistemleri gibi projeleri hayata geçirmeye başladı.
Bazı firmalar yılda milyonlarca ton cürufu yeniden ekonomiye kazandırırken, karbon ayak izini azaltacak dönüşüm yatırımlarını hızlandırdı.
KARDEMİR Cephesinde Sessizlik
Tüm dünyada dönüşüm hızlanırken gözler Karabük’ün sanayi devi KARDEMİR’e çevrildi.
Ancak kamuoyuna açıklanan verilere bakıldığında;
- Yeşil hidrojen,
- Elektrikli ark ocağı dönüşümü,
- Büyük ölçekli yenilenebilir enerji yatırımı,
- Net sıfır karbon yol haritası,
- Avrupa Yeşil Mutabakatı uyum planı gibi başlıklarda somut ve kapsamlı bir dönüşüm programının henüz ortaya konmadığı görülüyor.
Bu durum, hem çevresel riskler hem de ekonomik gelecek açısından ciddi soru işaretleri oluşturuyor.
ERDEMİR VE İSDEMİR YEŞİL ÇELİK DÖNÜŞÜMÜNE 3,2 MİLYAR DOLAR BÜTÇE BELİRLEDİ, YA KARDEMİR ?
Türkiye’nin ağır sanayi omurgasını oluşturan demir-çelik sektöründe “Yeşil Çelik” dönüşümü hız kazanırken, şirketler arasındaki yatırım farkı da giderek daha görünür hale geliyor.
Bir yanda ERDEMİR ve İSDEMİR milyar dolarlık dönüşüm projelerini açıklarken, diğer yanda KARDEMİR’in daha sınırlı görünen yeşil dönüşüm adımları ortada yer alıyor ve bu tablo, sektörde yeni bir rekabet dengesini de oluşturuyor.
Türkiye’nin en büyük entegre çelik üreticileri arasında yer alan ERDEMİR ve İSDEMİR, net sıfır hedefi doğrultusunda kapsamlı bir yatırım programı yürütüyor.
Toplam yeşil dönüşüm yatırımı için 3,2 milyar dolar ayıran ERDEMİR ve İSDEMİR’in 2030’a kadar karbon azaltım hedefi; %25, 2040’da %40 ve 2050’de ise net sıfır emisyon.
ERDEMİR ve İSDEMİR, Sıfır Emisyon için yol haritasını belirlerken, KARDEMİR’de ise böyle bir çalışma hala açıklanmadı.
“KARDEMİR Geç Kalırsa Bedeli Ağır Olabilir”
Demir-Çelik sektöründe yaşanacak yeşil dönüşüm artık bir tercih değil zorunluluk olmuştur.
TEPAV’ın araştırmaları, Türkiye’deki şirketlerin büyük bölümünün karbon ayak izi hesaplaması bile yapamadığını ortaya koyuyor.
Sanayi uzmanları ise özellikle kömür bazlı üretim yapan tesislerin önümüzdeki yıllarda çok daha ağır maliyetlerle karşılaşabileceğini vurguluyor.
Türkiye’de demir-çelik sektörünün kömür tüketimi son yıllarda yüzde 26 artarken, sektörün hala karbon yoğun üretim modeliyle ilerlemesi eleştiri konusu oluyor.
KARDEMİR İçin Kritik Yol Ayrımı
Bugün dünyanın konuştuğu konu artık daha fazla üretmek değil, daha temiz üretmek.
KARDEMİR ile ilgili ise şu sorular giderek daha yüksek sesle dile getiriliyor:
- KARDEMİR’in net sıfır karbon hedefi var mı?
- Avrupa karbon düzenlemesine karşı nasıl bir hazırlık yapılıyor?
- Şirketin yeşil çelik stratejisi hazır mı?
- Güneş enerjisi, hidrojen ve geri dönüşüm yatırımları neden gecikiyor?
- Karabük geleceğin sanayi dönüşümünü kaçırıyor mu?
Çünkü mesele artık yalnızca çevre değil…
Mesele, KARDEMİR'in geleceği, sanayinin sürdürülebilirliği ve küresel rekabette ayakta kalabilmesidir.
Avrupa Birliği’nin “Yeşil Mutabakat” kapsamında hayata geçirdiği karbon düzenlemeleri, dünya demir-çelik sektöründe dengeleri değiştirmeye başladı.
Artık en önemi hedef yalnızca üretmek değil, düşük karbon salımıyla üretmek.
Bu nedenle “Yeşil Çelik” dönüşümünü geciktiren şirketleri yalnızca çevresel baskılar değil, çok ağır ekonomik yaptırımlar da bekliyor.
Türkiye’nin en önemli ağır sanayi kuruluşlarından biri olan KARDEMİR A.Ş’de bu süreçte bir yol ayrımında bulunuyor.
Eğer şirket düşük karbonlu üretime geçişte geç kalırsa, önümüzdeki yıllarda:
- yüksek karbon vergileri,
- ihracat kayıpları,
- Avrupa pazarında rekabet dezavantajı,
- finansman sorunları,
- yatırımcı kaybı,
- enerji maliyetlerinde artış gibi çok ciddi ekonomik sonuçlarla karşı karşıya kalabilir.
Avrupa’nın Yeni Duvarı "Karbon Vergisi"
Avrupa Birliği’nin uygulamaya aldığı “Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması” (SKDM), yüksek karbon salımı yapan üreticiler için yeni bir ekonomik bariyer oluşturuyor.
Bir firma Avrupa’ya ürün ihraç ettiğinde, üretim sürecinde ortaya çıkan karbon miktarı hesaplanacak ve bu emisyona göre ek maliyet uygulanacak.
Yani karbon yoğun üretim yapan tesisler Avrupa’ya ürün satarken adeta “karbon cezası” ödeyecek.
Demir-çelik sektörü ise bu düzenlemeden en fazla etkileneceklerin başında geliyor.
Finansman Bulmak Zorlaşabilir
Küresel finans kuruluşları ve bankalar da artık çevre kriterlerini dikkate alıyor.
Birçok uluslararası banka yüksek karbon salımı yapan projelere kredi vermeyi azaltıyor. Çevresel risk taşıyan sanayi yatırımlarına daha yüksek faiz uyguluyor, sürdürülebilirlik raporu olmayan şirketleri de riskli görüyor.
Bu nedenle yeşil dönüşüm yatırımı yapmayan şirketlerin önümüzdeki süreçte finansmana erişiminde ciddi zorluk yaşayabileceği ifade ediliyor.
Avrupa’dan Sonra Özel Sektör Baskısı Gelebilir
Tehlike yalnızca devlet düzenlemeleriyle sınırlı değil.
Otomotiv, beyaz eşya ve savunma sanayi gibi dev sektörlerde faaliyet gösteren uluslararası firmalar da artık tedarikçilerinden “düşük karbonlu üretim” şartı talep etmeye başladı.
Yani gelecekte karbon yoğun üretim yapan tesislerin sipariş alma şansı azalabilir. Büyük markalar çevreci üretim yapan tedarikçilere yönelebilir ve sürdürülebilirlik sertifikası olmayan firmalar küresel zincirin dışında kalabilir.
Bu durum demir-çelik üreticileri için görünmeyen ama çok güçlü bir ekonomik baskı anlamına geliyor.
Enerji Maliyetleri Daha Da Artabilir
Demir-Çelik sektöründe en büyük maliyet kalemlerinden biri enerjidir.
Kömür ve fosil yakıta dayalı sistemlerle üretim yapan tesisler, küresel enerji dönüşümü nedeniyle ilerleyen yıllarda daha pahalı üretim yapmak zorunda kalacak.
Özellikle karbon fiyatlandırması, emisyon ticaret sistemleri ile fosil yakıt kullanımına yönelik uluslararası kısıtlamalar enerji maliyetlerini ciddi şekilde artıracak.
Bu nedenle sektör uzmanları, güneş enerjisi, atık ısı geri kazanımı ve hidrojen tabanlı üretim yatırımlarının artık çevreci tercih değil, ekonomik zorunluluk haline geldiğini belirtiyor.
“Geç Kalan Kaybedebilir”
Dünya çelik sektörü bugün tarihi bir dönüşüm yaşıyor.
Almanya’dan Çin’e kadar birçok ülke;
- Hidrojen bazlı üretim,
- Elektrikli ark ocakları,
- Geri dönüşüm teknolojileri,
- Yenilenebilir enerji yatırımları ile düşük karbonlu üretime geçmeye çalışıyor.
Türkiye’de bazı özel sektör firmaları da güneş enerji santralleri, cüruf geri dönüşüm tesisleri ve düşük emisyonlu üretim sistemleri için milyarlarca liralık yatırım yapıyor.
Ancak uzmanlara göre dönüşümde geç kalan şirketler yalnızca çevre eleştirileriyle değil, doğrudan ekonomik kayıplarla yüzleşecek.
Yeşil Çeliğe Geçmeyen Sadece Avrupa’da Değil Türkiye’de de Kaybedecek”
Avrupa Birliği’nin Yeşil Mutabakat kapsamında devreye aldığı Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM), Türk demir-çelik sektörünü doğrudan etkilerken, asıl baskının yalnızca dış pazardan gelmediği giderek daha net görülüyor.
Uzmanlara göre KARDEMİR gibi büyük sanayi kuruluşlarını bekleyen ekonomik riskler sadece Avrupa kaynaklı değil, Türkiye iç pazarında da maliyet baskıları, vergi düzenlemeleri ve enerji fiyatları üzerinden çok katmanlı bir ekonomik baskı oluşturacak.
Avrupa Kadar Türkiye de Baskıyı Artırıyor
Demir-Çelik sektörü hem yüksek enerji tüketimi hem de karbon salımı nedeniyle Türkiye’de de en çok düzenleme ve maliyet baskısı altında olan sektörlerin başında geliyor.
Sektör, yüksek elektrik ve doğalgaz maliyetleri, artan işçilik giderleri, çevresel uyum yatırımları, atık yönetimi ve emisyon izleme zorunlulukları ile karşı karşıya bulunuyor.
Bu durum karşısında yeşil dönüşüm yapmayan firmalar için iç piyasada da rekabet gücünü zayıflatacak.
Türkiye’de Vergi ve Maliyet Baskısı Artıyor
Türkiye’de sanayi üreticileri sadece ihracat tarafında değil, iç piyasada da giderek artan ekonomik yüklerle karşılaşıyor.
Bunlar arasında:
- Enerji üzerindeki dolaylı vergi yükleri,
- Çevre izin ve lisans maliyetleri,
- Emisyon izleme ve raporlama giderleri,
- Karbon düzenlemelerine uyum için yapılacak yatırım zorunlulukları,
- Hurda ve hammadde ithalat maliyetleri öne çıkıyor.
Özellikle demir-çelik sektörünün yoğun kullandığı kömür ve enerji kaynaklarındaki fiyat artışları, üretim maliyetlerini doğrudan yukarı çekiyor.
İç Piyasada Rekabet de Zorlaşıyor
Türkiye’de altyapı, inşaat, otomotiv ve sanayi üretimi demir-çeliğe bağımlı.
Ancak iç piyasada da:
- Düşük maliyetli ve düşük karbonlu üretim yapan firmalar avantaj kazanacak.
- Enerji verimliliği olmayan tesisler fiyat rekabetinde geriye düşecek,
- Büyük sanayi alıcıları çevresel kriterleri giderek daha fazla dikkate alıyor.
Bu durum, KARDEMİR gibi büyük üreticiler için yalnızca dış değil, iç pazarda da rekabet baskısını artırıyor.
Vergi Yükü ve Finansman Maliyeti Kritik Noktada
Ekonomistler, Türkiye’de sanayi sektörünün karşılaştığı en büyük risklerden birinin finansman maliyetleri olduğunu vurguluyor.
Yüksek faiz ortamı nedeniyle yatırım kredileri pahalılaşıyor, yeni çevreci teknoloji yatırımları erteleniyor, işletme sermayesi maliyeti artıyor.
Buna ek olarak çevresel düzenlemelere uyum için yapılması gereken yatırımlar, şirketlerin nakit akışını daha da zorlayabilir ve KARDEMİR'in önünde tüm bu zorluklar yer alıyor.
Avrupa Baskısı + Türkiye Maliyeti = Çifte Ekonomik Risk
KARDEMİR gibi büyük ölçekli demir-çelik üreticileri artık iki yönlü bir baskı altında kalacak.
Dış Baskı (Avrupa)
- Karbon vergisi (SKDM)
- İhracatta ek maliyet
- Rekabet gücü kaybı
- Pazar daralması riski
İç Baskı (Türkiye)
- Enerji maliyet artışı
- Vergi ve fon yükleri
- Çevre mevzuatı uyum maliyetleri
- Finansman sıkışıklığı
Bu iki yönlü baskı, yeşil dönüşümü geciktiren firmalar için sürdürülemez bir ekonomik tablo oluşturuyor.
KARDEMİR İçin Kritik Eşik
KARDEMİR A.Ş. açısından tablo giderek daha netleşiyor.
Yeşil dönüşüm geciktikçe;
- karbon vergisi maliyeti artabilir,
- ihracat gelirleri düşebilir,
- iç piyasada rekabet zayıflayabilir,
- yatırım maliyetleri yükselebilir.
Bu nedenle uzmanlara göre süreç artık yalnızca çevresel bir uyum meselesi değil, doğrudan ekonomik sürdürülebilirlik meselesi haline gelmiş durumdadır.
KARDEMİR İçin Hayati Soru
KARDEMİR ile ilgili şimdi şu soruyu daha yüksek sesle soralım.
“Dünya yeşil çelik üretimine geçerken, KARDEMİR bu dönüşümün neresinde?”
