ABD-İsrail ile İran arasında 26. Gününe giren savaşın küresel etkileri derinleşirken, enerji krizinin ardından ağır sanayi de sarsılmaya başladı.
İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatmasıyla akaryakıt fiyatları astronomik seviyelere çıkarken, krizin Türkiye’deki en sert yansımalarından biri Karabük demir çelik sektöründe yaşanıyor.
İran Kütüğü Kesildi, Üretim Durma Noktasına Geldi
Yaklaşık iki yıldır menşei değiştirilmiş İran kütüğünü kullanan Karabük’teki özel demir çelik üreticileri, savaşın etkisiyle yarı mamule erişim sağlayamaz hale geldi.
Özellikle “Haddeci” olarak bilinen Özel Demir Çelik Üreticileri, kütük tedarikinin kesilmesiyle üretimlerini kademeli olarak durdurmaya başladı.
Sektörde uzun süredir bilinen ancak yüksek sesle dile getirilmeyen bir gerçek de bu krizle yeniden gündeme geldi.
İran’da üretilen kütüklerin, farklı ülkeler üzerinden menşei değiştirilerek Türkiye’ye sokulması, Umman, Abu Dabi, Azerbaycan ve Pakistan üzerinden düzenlenen belgelerle İran'a uygulanan ambargonun dolaylı şekilde aşıldığı iddiaları, savaşla birlikte fiilen çöktü.
Fiyat Avantajı Bitti, Rekabet Dengesi Bozuldu
Karabük’te faaliyet gösteren hadde işletmeleri, yerli üretici KARDEMİR’in 510 dolara/ton'a sattığı kütüğü, İran üzerinden 450-465 dolar seviyesinde temin edebiliyordu. Ancak savaşın etkisiyle bu avantaj ortadan kalktı.
İthal ettikleri yarı mamul olarak geçen kütüğü ihracat şartıyla lama, kare, köşebent ve başka mamuller üretilerek, Avrupa ülkeleri ile Kanada ve Amerika ülkelerine ihraç eden ülke genelindeki yüzlerce özel demir çelik üreticileri gibi Karabük’teki demir çelikçileri şimdi zor günler bekliyor.
Bu durum, maliyetleri bir anda yukarı çekerken, üreticilerin rekabet gücünü de ciddi şekilde zayıflattı. Alternatif tedarik kanallarının olmaması ise krizi daha da derinleştiriyor.
İlk Duruş Geldi ve 120 İşçi İşsiz Kaldı
Karabük’te uzun yıllardır faaliyet gösteren ve Büyükbektaş ailesine ait Serhat Demir Çelik, yaşanan gelişmelerin ardından üretimi durdurma kararı aldı.
Edinilen bilgilere göre, yaklaşık 120 işçiye ücretsiz izin teklif edildi. Ancak bu teklifin kabul edilmemesi üzerine tüm çalışanların tazminatlar ile değer yasal hakları ödenerek iş akitleri feshedildi.
Şirketin üretimi belirsiz bir tarihe kadar durdurduğu öğrenildi.
Sırada Diğer Haddeciler mi Var?
Sektör temsilcilerine göre, Karabük’te faaliyet gösteren irili ufaklı çok sayıda özel demir çelik işletmesi de benzer bir yol ayrımında.
İran kütüğünün devre dışı kalmasıyla birlikte, firmaların ya üretim modelini değiştirmesi ya da geçici olarak faaliyetlerini durdurması bekleniyor.
Rusya’dan Sonra İran da Kapandı
Karabük özel demir çelik üreticileri için kriz aslında yeni değil. Daha önce Rusya-Ukrayna savaşı nedeniyle Rusya’dan uygun fiyatlı kütük temini sona ermişti.
Bu boşluk İran üzerinden doldurulmuş, ancak şimdi o kapı da kapanmış durumda.
Yüzlerce Hadde İşçisi İçin Alarm Zilleri Çalıyor
Karabük genelinde 10'a yakın haddede çalışan yaklaşık bine yakın işçi için risk büyüyor.
Sektördeki belirsizlik sürerken, ücretsiz izin ve işten çıkarma ihtimalleri her geçen gün daha güçlü şekilde konuşuluyor.